ŞİRKET ORTAKLARI,GELİR VERGİSİ KANUNUNDAKİ HARCIRAH-GÜNDELİK  İSTİSNASINDAN YARARLANABİLİR Mİ ?

Bilindiği gibi ; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 24. maddesinin (2) numaralı bendine göre;

“Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından idare meclisi başkanı ve üyeleri ile denetçilerine, tasfiye memurlarına ve hizmet erbabına (Harcırah Kanunu'na tabi olsun olmasın her türlü sözleşmeli personel dahil) verilen;  gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek  ve yatmak giderlerine karşılık verilen gündelikler (Bu gündelikler ayni aylık seviyesindeki devlet memurlarına verilen gündeliklerden fazla ise veya devletçe verilen gündeliklerin en yüksek haddini asarsa, aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur)” gelir vergisinden istisnadır. Hükmü yer almaktadır.

Bu hüküm çerçevesinde, yurtiçi ve yurtdışında görevlendirilen personele;

• Fatura karşılığında ödenen gerçek yol (gidiş-dönüş) bedelinin tamamının gelir vergisinden istisna tutulması,
• Gider karşılığı olarak yapılan fiili yemek ve konaklama ödemelerinin (devlet memuruna ödenen harcırah gündeliği ile mukayese edilmeksizin), Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmesi halinde, tamamının vergiden müstesna tutulması,
• Konaklama bedelinin Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmesi, yemek bedelinin belgelendirilememesi durumunda, konaklama bedelinin tamamının vergiden istisna edilmesi, yemek bedelinin ise bu giderlere karşılık olarak verilen gündeliklerin aynı aylık seviyesindeki Devlet memurlarına verilen miktarı aşan kısmının ücret olarak vergiye tabi tutulması,
• Yemek ve konaklama giderlerinin Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmemesi halinde, yapılan ödemenin aynı aylık seviyesindeki Devlet memuruna verilen gündelik tutarını (veya Devletçe verilen en yüksek gündelik tutarını) aşmaması kaydıyla vergiden müstesna tutulması, aşan kısmın ise ücret olarak vergilendirilmesi gerekmektedir. Söz konusu istisnaya ilişkin,

2020 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun eki H-Cetveliyle belirlenen tutarlar çerçevesinde, personele yurt içi seyahatler nedeniyle ödenen harcırah gündeliğinin 66,85 lirayı aşmayan kısmı gelir vergisi istisnası uygulanacaktır.

Seyahat Giderlerinde  gerçek   doğrudan  gider veya  Gündelik Harcırah yöntemlerinden birisi seçilebilir.

Seyahat masrafları “gerçek (doğrudan) gider” veya “gündelik harcırah” yöntemlerinden yalnızca birisi ile karşılanabilir.

Harcırah yöntemini seçen bir firma ayrıca fiili yemek ve yatma giderlerini de öderse, bu durumda fiili giderlerin tamamı ücret kabul edilecek ve vergilendirilecektir.

Harcırah, sadece yeme ve yatma giderleri karşılığı verilir ve ayrıca bu kapsamdaki harcamalar için belgelendirme şartı aranmaz. Harcırah yönteminde gerçek yol giderleri, yol giderlerine ait belgelerin temini şartı ile ayrıca ödenir.

Gerçek gider yönteminde ise belgeye bağlanan ve ticari kazançla ve seyahatin süresi ve içeriği ile uygun harcamaların tamamı karşılanır.

Uygulamada daha çok gerçek gider yönteminin tercih edildiği gözlenmektedir.

Seyahatlerde iki yöntem birlikte uygulanamaz. Ancak farklı seyahatlerde farklı yöntemler uygulanabilir.

Şirket Ortaklarının Durumu

Sermaye şirketlerindeki şirket ortaklarının kendi şirketlerinde sigortalı olarak çalışma esaslarına ilişkin olarak Sosyal Güvenlik mevzuatı çerçevesinde kısa bir değerlendirme yapmak gerekirse Şirket ortaklarının ortağı oldukları kendi şirketlerinden SSK'lı olarak bildirilmeleri 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun  53. üncü maddesi ile yasaklanmış, ancak 01.10.2008 tarihinin öncesinden beridir ortağı olduğu şirketten SSK'lı olarak bildirilenler için bu hallerinde bir kesinti oluncaya kadar istisnai bir hak verilmiştir.

Bu çerçevede kendi şirketinde sigortalı olarak çalışan ortağın Gelir Vergisi Kanunu’nun 24/2 madde hükmündeki hizmet erbabı kapsamında değerlendirileceğinden dolayı Gelir Vergisi Kanunu’ndaki harcırah gündeliği istisnasından faydalanacaktır.

Diğer bir husus, uygulama da  sıkça karşılaşılan ve huzur hakkı karşılığında şirketten ortaklara yapılan ödemelerle ilgili olarak Gelir Vergisi Kanunu  Ücretin Tarifi başlıklı 61. Maddesinde “Ücret, işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir. Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.” Hükmü caridir.

Gelir İdaresinin 04.08.2017 tarih ve 235888 sayılı özelgesinde;

Şirketin ortağı ve çalışanı olan şahsa şirket tarafından yapılan ödemelerle ilgili olarak,      “Şirket Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan bir kuruluş olduğundan;

• Gider karşılığı olarak yapılan fiili yemek ve konaklama ödemelerinin (Devlet memuruna ödenen harcırah gündeliği ile mukayese edilmeksizin), Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmesi halinde, tamamının vergiden müstesna tutulması,
• Yemek ve konaklama giderlerinin Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmemesi halinde, yapılan ödemenin aynı aylık seviyesindeki devlet memuruna verilen gündelik tutarını (veya devletçe verilen en yüksek gündelik tutarını) aşmaması kaydıyla vergiden müstesna tutulması, aşan kısmın ise ücret olarak vergilendirilmesi,
• Gerçek yol giderlerinin ücret matrahına dahil edilmemesi, gerekmektedir.”  Şeklindedir.

Sonuç

Şirket ortaklarının şirkette sigortalı olarak çalışması durumunda veya fiilen kendi şirketinde çalışıp huzur hakkı, tazminat vb isim altında ödentilerin olması hallerinde Gelir Vergisi Kanunu’nun 24/2. madde hükmünde yer alan ve Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından verilen; 

• Fatura karşılığında ödenen gerçek yol (gidiş-dönüş) bedelinin tamamının,
• Gider karşılığı olarak yapılan fiili yemek ve konaklama ödemelerinin (devlet memuruna ödenen harcırah gündeliği ile mukayese edilmeksizin), Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmesi halinde tamamının,
• Yemek ve konaklama giderlerinin Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmemesi halinde, yapılan ödemenin aynı aylık seviyesindeki Devlet memuruna verilen gündelik tutarını (veya Devletçe verilen en yüksek gündelik tutarını) aşmaması kaydıyla vergiden müstesna tutulacaktır. (01 Eylül 2020)